GM Bartłomiej Heberla rozegrał trzy partie jednocześnie, nie widząc ani jednej szachownicy. Za nim trzy pionowe szachownice pokazywały publiczności każdą pozycję, a Magdalena Budkiewicz przesuwała bierki, gdy dyktował ruchy. Publiczność widziała wszystko. Gracz nie widział nic. To wygląda na supermoc, jest wyćwiczoną umiejętnością i zaskakująco łatwo ją zorganizować. Ten przewodnik pokazuje jak.
Opublikowano · ok. 12 min czytania
Czym są szachy bez patrzenia na szachownicę i kto sprawia, że pokaz się udaje
W szachach bez patrzenia na szachownicę gracz nigdy nie spogląda na pozycję i nie dotyka żadnej bierki. Ruchy są ogłaszane na głos w notacji szachowej, ktoś inny wykonuje je na szachownicy, a gracz trzyma całą partię w pamięci. Czasami oznacza to dosłowną opaskę na oczy. Często jest prościej: gracz po prostu siedzi tak, aby nie widzieć szachownicy. To właśnie ta asymetria zamienia partię szachów w widowisko, a cztery role sprawiają, że wszystko działa.
- Gracz bez patrzenia na szachownicę. Zwykle zawodnik z tytułem: GM, WGM, FM i tak dalej.
- Przeciwnik lub przeciwnicy. Jedna osoba albo zespół kilku osób, które widzą szachownicę i grają normalnie. W przypadku zespołu ustalcie z góry, kto podejmuje ostateczną decyzję, bo inaczej czas zniknie w dyskusji.
- Osoba wykonująca ruchy. Powtarza na głos każdy ruch, sprawdza, czy został zrozumiany, i wykonuje go na planszy demonstracyjnej.
- Prowadzący. Rozmawia z graczem i z przeciwnikami, wyjaśnia pozycję publiczności i dba o płynny przebieg opowieści. Na mniejszych wydarzeniach prowadzący i osoba wykonująca ruchy są często tą samą osobą.
To, jak dobry jest pokaz, w dużej mierze zależy od prowadzącego. Dobry prowadzący dobrze gra w szachy, nigdy nie myli pól (błędne pole sprawia, że grający bez patrzenia wygląda, jakby to on popełnił błąd) i podtrzymuje rozmowę z obiema stronami.
Cztery wydarzenia, cztery sposoby na ich organizację
Szachownice ChessboArt wykorzystano podczas wszystkich czterech wydarzeń poniżej. Każde z nich pokazuje inny sposób, w jaki gra w szachy bez patrzenia może przebiegać przed publicznością.
Budapeszt: scena festiwalowa
Global Chess Festival rozpoczyna swój dzień segmentem, który nazywa „Szachy na planszy wyobraźni” — to ich nazwa na grę w szachy bez patrzenia. 26 września 2026 r. w Węgierskiej Galerii Narodowej arcymistrz Judit Polgár grała z węgierskim arcymistrzem Gergelyem Antalem bez patrzenia na szachownicę, a partia zakończyła się remisem, według festiwalowego raportu ChessBase. Jej siostra, WGM Sofia Polgár, stała obok ściennej szachownicy ChessboArt na sztalugach przy scenie i prezentowała publiczności ruchy z partii. Pełna relacja z tego dnia znajduje się w naszym raporcie z Global Chess Festival 2026.
Superliga Rapid: trzy szachownice naraz
Na Superlidze Rapid, turnieju polskich klubów, arcymistrz Bartłomiej Heberla rozegrał trzy partie jednocześnie, jak na zdjęciu na górze. Magdalena Budkiewicz, polska mistrzyni juniorów (do lat 18, 2021), która również wystąpiła na turnieju, przesuwała figury na trzech ściennych planszach ChessboArt. Publiczność miała do śledzenia trzy pozycje naraz, a każda dodatkowa plansza podnosi stawkę.
Silesia City Center: szachy w centrum handlowym
WGM Keti Tsatsalashvili grała „na ślepo” na scenie w Silesia City Center w Katowicach, w środku dużego turnieju szachowego dla dzieci, a ja przesuwałem figury na planszy ChessboArt. Wiele dzieci patrzyło. Pokaz gry „na ślepo” nie potrzebuje sali szachowej: w zatłoczonej przestrzeni publicznej widoczna pozycja pozwala osobom, które nigdy nie grały, od razu zrozumieć, co się dzieje.
SGH: finał „na ślepo” dla menedżerów
We współpracy z SGH Szkołą Główną Handlową w Warszawie, a także wspólnie z Piotrem Janem Czajkowskim (SGH, który prowadzi również Ligę Biznesu w Warszawie), poprowadziłem szkolenie strategiczne dla zespołu zarządzającego spółdzielczą kasą oszczędnościowo-kredytową. Dotyczyło ono analogii między biznesem a szachami i zakończyło się partią „na ślepo”, którą sam rozegrałem, z pozycją pokazaną na ściennej planszy ChessboArt.
Dlaczego pionowa plansza sprawdza się tak dobrze
Partia „na ślepo” jest z natury niewidoczna. Bez planszy, którą sala może odczytać, pozostaje osoba siedząca w ciszy. Duża pionowa plansza zmienia to w czterech aspektach.
- Więcej osób może śledzić pozycję. Plansza na ścianie lub sztaludze jest czytelna z znacznie większej odległości niż ta na stole.
- Publiczność może wziąć udział. Widzowie widzą tę samą pozycję co przeciwnicy, wypatrują zagrożeń, przewidują ruchy i dopingują, dzięki czemu przedstawienie staje się interakcją.
- Gracz pozostaje częścią obrazu. Bez opaski na oczy publiczność widzi gracza wpatrzonego w przestrzeń podczas obliczeń. Ten kontrast jest częścią widowiska.
- Ma tradycyjny klimat. Prawdziwe bierki przesuwane ręcznie po prawdziwej szachownicy nadają grze wolne, staromodne tempo, którego nie daje pozycja wyświetlana na ekranie.
Szachownice ChessboArt na zdjęciach mają współrzędne na krawędzi, dzięki czemu publiczność może dopasować każdy ogłoszony ruch do pola. Jeśli wybierasz sprzęt, możesz zacząć od naszych szachownic ściennych.
Jak przygotować scenę
Najpierw zdecyduj, gdzie siedzi gracz, ponieważ reszta sceny wynika z tego wyboru. Dobrze sprawdzają się dwa układy.
Układ 1: stołek za szachownicą
Szachownica pokazowa jest zwrócona w stronę publiczności. Gracz siedzi na stołku za nią, więc szachownica stoi między graczem a salą. Gracz nie widzi pozycji, natomiast sala widzi zarówno pozycję, jak i gracza. To najprostszy układ, nie wymaga opaski na oczy i w ten sposób zorganizowano większość wystaw, w których brałem udział.
Układ 2: stołek przed szachownicą, z opaską na oczy
Gracz siedzi zwrócony do planszy z opaską lub maską na oczach. Jest to bardziej teatralne i jest czytelne z ostatniego rzędu bez żadnego wyjaśnienia: nikt nie musi być informowany, że gracz nie widzi. Dobrze też wychodzi na zdjęciach. Kompromis polega na tym, że publiczność traci twarz i spojrzenie gracza. Przetestuj maskę wcześniej, ponieważ wystarczy mała szczelina, aby efekt się rozpadł.
Wszystko inne na scenie
- Osoba przestawiająca figury. Stoi obok planszy pokazowej, a nie przed nią, aby nikt nie zasłaniał widoku. Powtarza na głos każdy ruch przed jego wykonaniem.
- Przeciwnicy. Siedzą przy zwykłym stole z własną planszą, widoczni dla sali i w zasięgu słuchu komunikatów. Jeśli używasz zegara szachowego, znajduje się on na ich stole.
- Prowadzący. Ma mikrofon i stoi w miejscu, z którego widać zarówno planszę, jak i salę. W dużej sali gracz również potrzebuje mikrofonu, aby ruchy były słyszalne.
- Notacja. Ustal jeden sposób ogłaszania ruchów i się go trzymaj, na przykład "skoczek f3" lub "goniec bije e5". Powtarzaj każdy ruch przed jego wykonaniem. Dokładność jest kluczowa: źle usłyszany ruch lub figura na niewłaściwym polu może zdezorientować całą salę.
- Próba. Przećwicz kilka ruchów z całym zespołem przed otwarciem drzwi.
- Umiejscowienie w harmonogramie. Pokaz z zawiązanymi oczami sprawdza się jako otwarcie dnia festiwalu, przerwa w turnieju, występ na publicznej scenie lub finał szkolenia.
Pomysły, które zamieniają to w widowisko
Sedno pokazu stanowi partia szachów, ale dobry prowadzący dodaje kilka dodatkowych momentów. Żaden z nich nie wymaga dodatkowego sprzętu, więc wybierz te, które pasują do Twojej publiczności.
- Pytanie z sali. W spokojnym momencie poproś widza o wybranie figury. Gracz bez patrzenia mówi, na jakim polu się znajduje.
- Zgadnij następny ruch. Prowadzący pyta publiczność, jaki ruch według nich wykona gracz, a następnie go ujawnia.
- Publiczność jako przeciwnik. Drużyna widzów gra przeciwko graczowi z zawiązanymi oczami i głośno omawia każdy ruch, a kapitan podejmuje ostateczną decyzję.
- Dziecko otwiera partię. Najmłodszy widz wykonuje pierwszy ruch białymi na planszy demonstracyjnej.
- Powtórka. Na koniec ustaw kluczową pozycję ponownie na planszy i pozwól prowadzącemu wyjaśnić punkt zwrotny.
Czas, zegar i kto może to zrobić
Czas i zegar. Partia z zawiązanymi oczami często zajmuje więcej czasu amatorskim przeciwnikom, którzy widzą planszę, niż graczowi z zawiązanymi oczami. Nie zakładaj, że pokaz szybko się zakończy tylko dlatego, że format wygląda na prosty. Jeśli potrzebujesz sztywnego harmonogramu, dodaj zegar szachowy i z góry ustal tempo gry, zamiast liczyć na to, że partia zakończy się w dogodnym momencie. Moim zdaniem doświadczony gracz gry symultanicznej jest w stanie rozegrać partię w około pięć minut, więc krótkie tempo gry jest realistyczne i dodaje dynamiki oraz napięcia.
Kto może to robić. Nie ma oficjalnego progu, a w praktyce obraz jest prosty. Silni gracze zazwyczaj wiedzą, że potrafią grać na ślepo. Większość amatorów wie, że jeszcze nie potrafi. Niewiele osób znajduje się pomiędzy. Z mojego doświadczenia wynika, że około 1800 Elo wystarcza, by rozegrać całą partię, a gracze z tytułami mają o wiele większy zapas, więc traktuj tę liczbę jako orientacyjną wskazówkę.
Jeśli nie masz pewności, na jakim etapie jesteś, sprawdź to: ile ruchów potrafisz obliczyć bez szachownicy, jak wyraźnie potrafisz wyobrazić sobie pozycję, czy potrafisz rozwiązywać zadania bez dotykania bierek? Pewnego dnia zauważasz, że potrafisz rozegrać całą partię, początkowo z błędami, ale potrafisz. To wyćwiczona umiejętność, a nie dar. Dla menedżerów w SGH lekcja była praktyczna: nie musisz widzieć wszystkiego, aby dobrze decydować, musisz rozpoznawać wzorce.
Rekord, który znaczył więcej niż szachy
Ludzie grają w szachy na ślepo od stuleci, a przez większość tego czasu uważano to za niemal cud. Historia, która pozostaje ze mną, jest historia Miguela Najdorfa. Urodził się w Grodzisku Mazowieckim w 1910 roku i w Polsce znany był jako Mieczysław. W sierpniu 1939 roku udał się do Buenos Aires, aby reprezentować Polskę na Olimpiadzie Szachowej. Podczas turnieju wybuchła II wojna światowa, a on pozostał w Argentynie, otrzymując obywatelstwo w 1944 roku.
W 1943 roku w Rosario zagrał jednocześnie na ślepo z 40 przeciwnikami. W 1947 roku w São Paulo podniósł rekord do 45 szachownic. To osiągnięcie sportowe miało prywatny cel: według ChessBase miał nadzieję, że wieść o pokazie dotrze do Polski i pozwoli jego rodzinie dowiedzieć się, że żyje. Nigdy nie otrzymał od nich wiadomości. Zostali zamordowani podczas Holokaustu.
| Rok | Gracz | Miejsce | Szachownice | Wynik |
|---|---|---|---|---|
| 1858 | Morphy | Paryż | 8 | 6 zwycięstw, 2 remisy |
| 1934 | Alechin | Chicago | 32 | 19 zwycięstw, 9 remisów, 4 porażki |
| 1947 | Najdorf | São Paulo | 45 | 39 zwycięstw, 4 remisy, 2 porażki |
| 2011 | Lang | Sontheim, Niemcy | 46 | 25 zwycięstw, 19 remisów, 2 porażki |
| 2016 | Gareyev | Las Vegas | 48 | 35 zwycięstw, 7 remisów, 6 porażek |
45 szachownic Najdorfa przetrwało 64 lata, aż Marc Lang pobił ten wynik w 2011 roku. 48 szachownic Timura Gareyeva zajęło prawie 20 godzin. Jednak pokaz nie potrzebuje rekordu, by zrobić wrażenie. Jeden gracz, jeden przeciwnik i sala pełna ludzi śledzących każdy ruch mogą wystarczyć.
Najdorf jest także jedną z postaci w polskim filmie z 2023 roku W szachu. Ostatnia rozgrywka (Shattered Games, w reżyserii Marka Bukowskiego), który opowiada o przedwojennej polskiej drużynie szachowej aż do wybuchu wojny. Zawiera partię szachów na ślepo w zadymionej kawiarni, przypominając, że tego typu pokazy były kiedyś popularnym widowiskiem publicznym. W filmie wykorzystano szachownice ChessboArt, a ChessboArt wymieniono w napisach końcowych.
Źródła: Wikipedia, szachy na ślepo; ChessBase, 48 szachownic na ślepo; ChessBase, Wspomnienie Miguela Najdorfa.
Najczęściej zadawane pytania
Czy potrzebna jest dosłowna opaska na oczy?
Jak utrzymać pokaz szachów na ślepo zgodnie z harmonogramem?
Jak silnym trzeba być, aby zagrać partię w ciemno?
Jaki jest rekord symultany w ciemno?
Czy ChessboArt może pomóc w organizacji pokazu w ciemno na moim wydarzeniu?
Zaproś szachy w ciemno na swoje wydarzenie
Partia w ciemno staje się wspólnym przeżyciem, gdy publiczność może śledzić każdy ruch. Możemy pomóc Ci zaplanować scenę, szachownice i sztalugi na festiwale szachowe, wydarzenia klubowe, wystawy publiczne i warsztaty firmowe.
Porozmawiajmy o Twoim wydarzeniu →